“กลุ่มพุทธติดกรอบ” กับ “กลุ่มพุทธกระแสหลัก”

พระพุทธศาสนาเข้ามาสู่แดนสุวรรณภูมิตั้งแต่สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช 

ซึ่งได้ส่งคณะสมณทูตนำโดยพระโสณะและพระอุตระ

มาเผยแผ่พระพุทธศาสนาเมื่อราว 2,300 ปีก่อน

คณะสงฆ์เถรวาทในประเทศไทยเท่าที่มีการบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์ตั้งแต่ยุคสุโขทัย  

ได้แบ่งเป็นคณะสงฆ์ฝ่ายคามวาสี (พระบ้าน) และคณะสงฆ์ฝ่ายอรัญวาสี (พระป่า) 

มีแนวปฏิบัติที่หลากหลาย  อยู่กันอย่างค่อนข้างเป็นอิสระ ดูแลกันโดยระบบอุปัชฌาย์อาจารย์กับศิษย์  ไม่มีระบบการศึกษาของส่วนกลาง ซึ่งพระภิกษุผู้บวชใหม่จะศึกษาพระธรรมวินัยจากอุปัชฌาย์อาจารย์ของตน ศึกษาหลักธรรมปฏิบัติกับครูบาอาจารย์ที่มีชื่อเสียงที่ตนเคารพนับถือ ไม่มีพระราชบัญญัติคณะสงฆ์  ไม่มีการปกครองตามลำดับชั้นเจ้าคณะตำบล อำเภอ จังหวัด ภาค หน ที่มีขึ้นในปัจจุบัน แต่มีการถือปฏิบัติตามพระธรรมวินัยดังที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า พระองค์ไม่ทรงแต่งตั้งภิกษุรูปใดเป็นศาสดาแทนพระองค์ แต่ให้คณะสงฆ์ยึดถือพระธรรมวินัยที่พระองค์ตรัสไว้ดีแล้วเป็นศาสดาแทนพระองค์

คณะสงฆ์ทั่วประเทศมีพระไตรปิฎกเป็นจุดร่วม ให้ความสำคัญกับการจารจารึกพระไตรปิฎกลงในคัมภีร์ใบลาน เพื่อสืบทอดคำสอน อาจมีการตีความเพื่อนำมาประพฤติปฏิบัติที่หลากหลายตามความคิดความเชื่อหรือตามกำลังสติปัญญาของแต่ละคน แต่ทั้งหมดก็รวมกันเป็นคณะสงฆ์ไทยที่อยู่ร่วมกันด้วยความผาสุก ดำรงรักษาพระพุทธศาสนาและเป็นที่พึ่งทางใจให้กับประชาชนชาวไทยมาตลอดนับพันปี ทำให้สังคมไทยสงบร่มเย็น  ผู้คนมีอัธยาศัยเอื้อเฟื้อเป็นสุข จนได้ฉายาว่า “สยามเมืองยิ้ม”

ขณะที่คณะสงฆ์เถรวาทในประเทศศรีลังกา พม่า  มีการแบ่งนิกายจำนวนมาก  แต่คณะสงฆ์ไทยสามารถรักษาความเป็นเอกภาพท่ามกลางความหลากหลายของความคิดและแนวปฏิบัติได้อย่างน่าชื่นชม  

คณะสงฆ์ไทยมีการแบ่งนิกายเป็นครั้งแรก ในสมัยรัชกาลที่ 4 ตั้งแต่เมื่อครั้งพระองค์ทรงผนวชอยู่ ได้มีการตั้งคณะสงฆ์

“ธรรมยุติกนิกาย” ขึ้น คณะสงฆ์ไทยแต่เดิมจึงเรียกว่า

“มหานิกาย”ในช่วง ร.4-ร.5 ประเทศไทยตกอยู่ภายใต้แรงกดดันของลัทธิล่าอาณานิคมของตะวันตกอย่างมาก จึงต้องรีบสร้างเอกภาพในชาติเพื่อป้องกันไม่ให้อังกฤษและฝรั่งเศสหาเหตุเข้ายึดครอง ในทางบ้านเมืองมีการปฏิรูปการปกครองประเทศ  มีการตั้งกระทรวงมหาดไทย  มณฑล จังหวัด อำเภอ รวมศูนย์อำนาจการปกครองประเทศเข้าส่วนกลาง

         ส่วนในทางคณะสงฆ์ก็มีการออกพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ รศ.121 ( พ.ศ.2445 ) ตั้งมหาเถรสมาคม และเจ้าคณะปกครองระดับชั้นต่างๆ รวมอำนาจการปกครองสงฆ์เข้าสู่ส่วนกลาง จัดทำหนังสือตำราเรียน หลักสูตรการศึกษาของคณะสงฆ์จากส่วนกลางทั้งบาลี และนักธรรม  กำหนดรูปแบบพิธีกรรมสงฆ์ บทสวดมนต์ทำวัตรเช้า-เย็นให้เหมือนกันทั้งประเทศ เป็นยุคของการสร้างกรอบมาตรฐาน เพื่อให้คณะสงฆ์ทั้งประเทศมาอยู่ในกรอบเดียวกัน และยังรวมไปถึงอำนาจการตีความพระไตรปิฎกและการกำหนดระเบียบปฏิบัติของสงฆ์และชาว   พุทธอยู่ในการควบคุมของคณะผู้ปกครองสงฆ์ส่วนกลาง

ดังข้อความตอนหนึ่ง อันเป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณ  วโรรสซึ่งได้ทรงนิพนธ์ไว้ในตอนท้ายแห่งแถลงการณ์คณะสงฆ์ก่อนหน้าพระราชบัญญัติลักษณะการปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. ๑๒๑ ความว่า

“ภิกษุสงฆ์ แม้มีพระวินัยเป็นกฎหมายสำหรับตัวอยู่ส่วนหนึ่งแล้ว   ก็ยังจะต้องอยู่ในใต้อำนาจแห่งกฎหมายฝ่ายอาณาจักรอีกส่วนหนึ่ง ซึ่งตราไว้เฉพาะหรือเพื่อคนทั่วไปและยังควรอนุวัตจารีตของบ้านเมือง  อันไม่ขัดต่อกฎหมายสองประเภทนั้นอีก สรุปความ 

ภิกษุสงฆ์มีกฎหมายอันจะพึงฟังอยู่ ๓ ประเภท คือ กฎหมายแผ่นดิน ๑  พระวินัย ๑ จารีต ๑ พระราชบัญญัตินี้  เป็นกฎหมายแผ่นดินจึงสมควรจะรู้จะเข้าใจ และปฏิบัติให้ถูกต้อง”

ผลที่เกิดขึ้นตามมาที่น่าสังเกตคือ ได้เกิดมีกลุ่มชาวพุทธที่ยึดถือหลักการที่กำหนดมาใหม่ดังกล่าวอย่างเหนียวแน่น กลายเป็น “พุทธติดกรอบ” มีแนวปฏิบัติที่คอยปฏิเสธความคิดความเชื่อและแนวปฏิบัติของกลุ่มสงฆ์อื่นที่มีความเชื่อและแนวปฏิบัติต่างไปจากฝ่ายตน จนบางครั้งถึงกับมีการโจมตีหรือชี้นำโดยวางตนในฐานะผู้สอดส่องและตรวจสอบการตีความพระธรรมวินัย คล้ายกับเป็นตาชั่งหรือบรรทัดฐานของคณะสงฆ์ไทย ตัวอย่างเช่น การตีพิมพ์หนังสือของพระและนักวิชาการหลายท่าน ต่อต้านแนวคำสอนของคณะสงฆ์ที่เคยมีมา  แต่ดั้งเดิม ซึ่งนอกจากจะเป็นการเบียดเบียนทำลายภาพลักษณ์กันแล้ว กล่าวได้ว่าอาจนำไปสู่การสร้างความแตกแยกในคณะสงฆ์ไทย ซึ่งเท่ากับได้กำลังสร้างกฏประเภทที่ ๔ ซึ่งอาจเรียกว่า "กรอบ (ความคิดและการปฏิบัติ)" ที่นอกเหนือไปจากกฏ ๓ ข้อข้างต้น ซึ่งชัดเจนว่า เป็นการกระทำที่ไม่สอดคล้องตามหลักการที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติการปกครองคณะสงฆ์ และถือว่าขัดกับเจตนารมย์ของพระเถระผู้บริหารปกครองคณะสงฆ์ในอดีต

แต่กรอบความคิดและแนวปฏิบัติที่คณะผู้ปกครองสงฆ์ส่วนกลางพยายามสร้างขึ้นนี้เป็น

ของใหม่ เพิ่งมีอายุเพียงร้อยปีเศษไม่สามารถลบล้างความหลากหลายทางความคิดและแนวปฏิบัติ

ของคณะสงฆ์ไทยที่มีมานานนับพันปีได้เราจึงเห็นการตีความคำสอนและแนวปฏิบัติที่หลากหลาย

ของวัดต่างๆในทุกภูมิภาคทั่วประเทศ  แม้คณะผู้ปกครองสงฆ์ส่วนกลางเอง  ในพระอารามหลวงต่างๆ ก็สามารถเห็นการประกอบพิธีพุทธาภิเษกพระเครื่อง การดูหมอ การปลุกเสกเลขยันต์ พิธีบูชาพระราหู การจัดสร้างวัตถุมงคล และพิธีกรรมหลากชนิดได้ทั่วไป

         คณะสงฆ์และชาวพุทธส่วนใหญ่ทั่วประเทศยังคงมีความเชื่อและแนวปฏิบัติที่หลากหลาย เป็นชาวพุทธกระแสหลักของประเทศ

         ปัจจุบันแรงกดดันของลัทธิล่าอาณานิคมผ่านพ้นไปแล้ว แต่ยังมีพระสงฆ์และชาวพุทธส่วนน้อยบางคนติดอยู่ในกรอบที่ถูกสร้างขึ้น  มีวิถีความคิดที่คับแคบว่า ต้องตีความพระไตรปิฎกแบบตนเท่านั้นจึงถูกต้อง  ปฏิเสธความคิดความเชื่อแนวปฏิบัติอื่นโดยสิ้นเชิง  บ้างถึงขนาดหมกมุ่นโจมตีผู้ที่คิดเชื่อไม่เหมือนตน

         สมเด็จพระพุฒาจารย์ ( โต พรหฺมรํสี) วัดระฆังฯ ซึ่งเป็นพระมหาเถระมีชื่อเสียงในยุค ร.4 เคยกล่าวไว้ว่า “บาลีมีนัยยะเป็นร้อย คนความรู้น้อยหาว่าขรัวโตเป็นบ้า ”  คำกล่าวนี้สะท้อนแนวคิดของกลุ่มพุทธกระแสหลักได้เป็นอย่างดีว่า  ยอมรับความหลากหลายของการตีความและแนวปฏิบัติ ไม่โจมตีกัน แต่เน้นการสอนประชาชนให้เป็นคนดี ยกระดับศีลธรรมในสังคมให้สูงขึ้น  แต่แม้กระนั้น ก็ยังยึดมั่นรักษาพระธรรมวินัย คือพระไตรปิฎก ซึ่งก็มีอยู่แล้วไม่สูญหายไปไหน ไม่มีใครสามารถแก้ไขโดยพลการได้  เพราะถ้าใครไปแก้เพียงเอาไปเทียบกับของเดิมที่มีเผยแพร่นับแสนชุดก็รู้ทันทีไม่มีใครยอมรับ  คนทำมีแต่จะเสียไปเอง จึงมั่นใจได้ว่าไม่มีใครจะมาทำให้พระธรรมวินัยวิปริตผิดเพี้ยนไปได้

         แต่กลุ่มพุทธติดกรอบ จะติดอยู่ในกรอบความคิดที่คับแคบไม่ยอมรับความเห็นต่าง บ้างถึงขนาดมองว่าผู้ที่คิดเชื่อไม่เหมือนตนเป็นภัยต่อความมั่นคงของประเทศ จ้องโจมตีผู้ที่คิดเชื่อไม่เหมือนตน ละเลยการเผยแผ่ธรมะสู่ประชาชน

ในปัจจุบันนี้ เหตุการณ์ได้ลามไปถึงระดับที่มีพระภิกษุเพียงไม่กี่รูป  โจมตีคณะสงฆ์ทั่วประเทศตลอดจนถึงมหาเถรสมาคมและผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราชว่ามี

แนวปฏิบัติไม่ถูกต้อง ตนต่างหากคือผู้ยึดถือความถูกต้อง

แต่ครั้นไปดูวัตรปฏิบัติของพระภิกษุผู้นำขบวนของกลุ่มพุทธติดกรอบนี้ กลับพบว่าหาได้ดำเนินตามพระธรรมวินัยอย่างถูกต้องไม่ เช่น มีการตั้งโรงเจในวัด มีการสร้างพระเครื่องโดยกรีดเลือดของตนผสมเข้าไปด้วยเพื่อเพิ่มความขลัง มีการประกอบพิธีโดยมีรูปบูชาทั้งเจ้าพ่อกวนอู เจ้าแม่กวนอิม พระพิฆเนศ ฯลฯ

นับเป็นความย้อนแย้งที่ประหลาดพิสดารน่าสนใจติดตามว่า พระพุทธศาสนาในประเทศไทยจะก้าวพ้นความขัดแย้งระหว่างความหลากหลายของกลุ่มพุทธ

กระแสหลัก และความยึดติดคับแคบของกลุ่มพุทธติดกรอบไปได้หรือไม่ เราจะรักษาเอกภาพท่ามกลางความหลากหลายเหมือนที่บรรพบุรุษไทยเคยทำมาได้หรือไม่ หากชาวพุทธส่วนน้อยก้าวพ้นจากความยึดติดในกรอบที่ถูกสร้างขึ้น ยอมรับความเห็นต่างและแปรเปลี่ยนพลังของตนจากการมุ่งใช้ทำลายล้างผู้เห็นต่าง มาเป็นพลังสร้างสรรค์ มุ่งเผยแผ่ธรรมะอย่างที่ตนเชื่อสู่ประชาชน ความสงบร่มเย็นความสมัครสมานสามัคคีก็จะกลับมาสู่สังคมไทย “สยามเมืองยิ้ม” ย่อมจะกลับคืนมาครั้งอย่างแน่นนอน

Read More

ชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ

ในสมัยพุทธกาล

นางพราหมณีชื่อธนัญชานี เป็นผู้มีความเลื่อมใสในพระรัตนตรัยมาก

วันหนึ่ง ขณะที่นางนำอาหารมาให้พราหมณ์ผู้เป็นสามีรับประทาน

ได้ก้าวเท้าพลาดจึงอุทานออกมาว่า "นโม ตัสสะ ภควโต"

พราหมณ์ผู้เป็นสามีเมื่อได้ยินดังนั้น ก็ด่านางพรามณีนั้นว่า "หญิงถ่อย หญิงอัปมงคล" เลิกพูดยกย่องนักบวชคนนั้นได้แล้ว

นางพราหมณีตอบด้วยน้ำเสียอันอ่อนโยนไม่แสดงถึงอาการโกรธกลับไปว่า “พราหมณ์ ฉันยังไม่เคยเห็นใครที่ควรกล่าวยกย่องเท่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นเลยในโลกนี้”

พราหมณ์ผู้เป็นสามีเมื่อได้ยินดังนั้น ถึงกับเลือดขึ้นหน้าโกรธจัด คิดจะฆ่านางพรามณีผู้เป็นภรรยาสุดที่รักให้ตายเสียให้ได้ในวันนี้เลย แต่ด้วยความรักจึงมิอาจทำอย่างที่คิดได้

จึงเขาไปคว้ามีดที่ลับไว้อย่างดี ออกจากบ้านมุ่งหน้าไปยังวัดเวฬุวันอันเป็นที่ประทับของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เมื่อมาถึงวัดก็ตรงดิ่งเข้าไปที่กุฏิของพระพุทธองค์เลยทีเดียว

พระพุทธองค์ทรงรู้เรื่องราวเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้เป็นอย่างดี จึงนั่งหลับตาสงบสำรวมอยู่ราวกับว่าภูมิเขาศิลาที่ตั้งตระหง่าน ไม่สะท้านหวั่นไหวด้วยแรงลมจากทิศไหน ๆ

พอนายพราหมณ์ได้เห็นพระวรกายของพระพุทธองค์ แค่แว็ปแรกเท่านั้นแหละความโกรธที่กำลังพลุกพล่านอยู่ในร่างกายก็เริ่มสงบลง แล้วเข้าไปกราบพระพุทธองค์ด้วยความเคารพ

พระสัมมาสัมพุทธเจ้ากล่าวทักทายพอให้ได้ระลึกนึกถึงกันเสร็จ ก็เปิดโอกาสให้นายพราหมณ์ได้ถามปัญหาที่ค้างขาใจจนเป็นเหตุให้ถ่อสังขารมาถึงนี่

นายพราหมณ์เมื่อได้โอกาสจึงถามว่า

             บุคคลฆ่าอะไรได้ ย่อมนอนเป็นสุข

           ฆ่าอะไรได้ ย่อมไม่เศร้าโศก

          ข้าแต่พระโคดมพระองค์ย่อมชอบใจการฆ่าธรรมอะไรเป็นธรรมอันเอก.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

             บุคคลฆ่าความโกรธได้ ย่อมนอนเป็นสุข

           ฆ่าความโกรธได้ย่อมไม่เศร้าโศก

           ดูก่อนพราหมณ์ พระอริยเจ้าทั้งหลาย

           ย่อมสรรเสริญการฆ่าความโกรธ

          อันมีรากเป็นพิษ มียอดหวาน เพราะว่าบุคคลฆ่าความโกรธนั้นได้แล้ว

          ย่อมไม่เศร้าโศก.

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์เกิดความเลื่อมใส

แล้วกล่าวคำยกย่องพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนักเปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ

เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืด ฉะนั้น ข้าพระองค์นี้ 

ขอถึงพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่งตลอดชีวิต

Read More

มนุษย์เกิดมาพร้อมกับความไม่รู้จักตนเอง

         

คนเราทุกคนอยู่กับตัวเองมาตั้งแต่เกิด แต่หาคนที่จะรู้จักตัวเองได้ยากเต็มที ทั้งนี้เพราะสรีระร่างกายมนุษย์ บังคับเราให้มองออกไปแต่ข้างนอก ไม่ได้มองเข้ามาข้างในตัว เราจึงไม่เคยมองเห็นหน้าตนเองเลย เห็นแต่หน้าคนอื่น เราเลยไม่ค่อยวิจารณ์ตนเองแต่ชอบไปวิจารณ์ผู้อื่นแทน ถ้าเรารักษาศีล ฝึกสมาธิ ทำใจให้สงบจนเป็นนิสัยถึงแม้จะมองไม่เห็น หน้าตนเองเด่นชัด แต่จะมองเห็พฤติกรรมผิดชอบชั่วดี ที่ตนทำเด่นชัดขึ้นทุกวัน เพราะผลจากการรักษาศีล สวดมนต์ทำสมาธิ เป็นประจำทุกวัน ทำให้ใจของเราโล่งโปร่งเบาสบาย จิตเป็นสุขสงบ ลด ละ เลิก สิ่งเศร้าหมอง เช่น ความโลภ โกรธ หลง เหล้า บุหรี่ อบายมุข ความนึกคิดในการมองโลกจะเปลี่ยนไป เราจะรู้จักการให้อภัยและมองผู้อื่นในแง่บวกมากขึ้น ที่สำคัญจะรู้จักตนเองมากขึ้นเช่นกัน

ก่อนเกิดมาจากไหน เกิดมาทำไม ตายแล้วไปไหน?

         ใครคิดว่าตนเองเก่ง เจอ 3 คำถามนี้ ต้องยอมเหมือนกัน เพราะยากที่จะตอบ วันที่เราคลอดออกมาเราต่างไม่รู้ว่า เราคือใคร เรามาจากไหน เราอยู่ที่ใด พอเติบโตขึ้น ได้ศึกษาเล่าเรียนจนจบการศึกษาระดับต่างๆตั้งแต่การศึกษาภาคบังคับจนถึง ระดับปริญญา เราจะเรียนรู้ในเชิงวิทยาศาสตร์และสังคมศาสตร์ว่า เราอยู่ในโลก โลกเป็นดาวเคราะห์ดวงหนึ่งที่หมุนรอบตัวเอง และโคจรอยู่ในจักรวาลที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง แต่คำตอบที่ว่า เกิดมาทำไม ตายแล้วไปไหน ตายอย่างไร ตายเมื่อไหร่ ตายแล้วจะกลับมาเกิดอีกหรือไม่ ต่างยังหาคำตอบไม่ได้อยู่ดี ถึงแม้ว่าเราจะไม่เคยรู้ความจริงเกี่ยวกับตนเองเลย              

      แต่เป็นเรื่องที่น่าแปลกที่มนุษย์กลับไม่ชอบทุ่มเทค้นคว้าหาคำตอบ กลับมองว่าเป็นเรื่องยาก เป็นเรื่องลี้ลับมากเกินไป เอาเวลาที่เหลือไปศึกษาเรื่องนอกตัวที่ง่ายและสบายกว่า ต่างพากันมองข้ามเรื่องที่ต้องรู้เกี่ยวกับตนเองไปเสียสิ้น

องค์ประกอบของมนุษย์

          มนุษย์ประกอบด้วยกายและใจ กายมนุษย์ประกอบด้วยธาตุ 4 คือ ดิน น้ำ ลม ไฟ ประกอบกันขึ้นมาเป็นอวัยวะ น้อยใหญ่ในร่างกายมนุษย์ส่วนใจเป็นธาตุรู้อยู่ในตัวเป็นธาตุละเอียดเห็นได้ยาก ใจชอบคิดชอบเที่ยวและสามารถเปลี่ยนเรื่องคิดได้ เร็วมาก เรื่องที่หนึ่งคิดยังไม่ทันจบเรื่องที่สองเข้ามา เรื่องที่สองยังไม่ทันจบเรื่องที่สาม สี่ ห้า หก ไล่เรียงคิว คืนไหนนอนไม่หลับคิดได้ตั้ง 100 เรื่อง แต่ไม่จบสักเรื่องหนึ่ง พอเช้าตื่นขึ้นมาหน้าตาอ่อนระโหย นี่คือใจของเรา ใจเราควรจะเป็นสิ่งแรกที่เรารู้จัก แต่ปรากฏว่า เราชอบไปรู้จักใจคนอื่นมากกว่าใจตัวเอง แต่ไม่ได้รู้จักใจเขาจริงแท้แน่นอน จึงชอบมานั่งกลุ้มใจ ประเภทรู้หน้าไม่รู้ใจ

จากหนังสือ ความดีสากล

โดย " พระราชภาวนาจารย์ (เผด็จ ทตฺตชีโว)

Read More